Catharina van Buren Schele-Zunderdorp aan Marie Lievegoed-van Buren Schele, Amsterdam, eind juni 1908 (KITLV)
Eind juni 1908 stuurt Catharina van Buren Schele-Zunderdorp vanuit Amsterdam een ooggetuigeverslag van het congres van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht aan haar dochter Marie Lievegoed-van Buren Schele in Medan. Samen met haar dochter To had zij het congres, dat van 15 tot 20 juni in het Concertgebouw te Amsterdam werd gehouden, van dag tot dag bezocht. Alleen vrijdagmorgen 19 juni hadden zij verstek laten gaan:
Zaturdag morgen. –
Nu, we verzuimen van morgen niet, dit waren onze eerste woorden toen To en ik elkaâr zagen, want we hadden zoo’n spijt, vrijdag morgen de suffragettes niet te hebben gehoord. We hoorden van Mevr. Beyllonse, dat Mevr. Drucker was bij haar geweest en huilde om dat lijden van al die vrouwen, als je hun dat hoorde vertellen.
Die vrijdagmorgen hadden de drie afgevaardigden van de militante Women’s Freedom League, een afscheiding van de eveneens militante Women’s Social and Political Union, Charlotte Despard, Teresa Billington-Greig en Anne Cobden Sanderson, onder grote publieke belangstelling het woord gevoerd om de acties van de suffragettes toe te lichten. Het is duidelijk dat Wilhelmina Drucker erg door hun verhalen gegrepen werd: van het verslag dat Evolutie van de vijf congresdagen publiceerde, neemt dat van de vrijdagochtend bijna de helft in beslag (zie ‘Congres-indrukken’).
Of Van Bure Schele-Zunderdorp in 1908 al lid is van de Vrije Vrouwenvereeniging (VVV) – waarvan ze van 1911 tot 1915 bestuurslid zal zijn – is bij gebrek aan de ledenadministratie van de VVV niet te zeggen. Maar kennen doet ze de toenmalige bestuursleden Cato Beyllonse-Peyra en Wilhelmina Drucker duidelijk wel. En bewonderen doet ze de laatste ook, zoals uit de aanbeveling aan dochter Marie valt te lezen:
Mevr. Drucker is nu bepaald iemand, die jij later moet leren kennen en van haar hoor en leer je altijd. Zij is zakelijk bescheiden in hooge mate als vrouw, en gloeiend voor de vrouwenzaak als de eerste in den lande geweest. Ze heeft er al jaren en jaren haar grootste studie van gemaakt. Ze woont dichtbij, Roelof Hartstraat en is een vriendin van Mevr. Beyllonse.
Uit het vervolg van de brief blijkt, dat Van Buren Schele vooruitloopt op een ontwikkeling die zich pas vier jaren later daadwerkelijk zal voordoen: de oprichting van een afdeling van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht in Medan, waarbij zij haar dochter alvast een rol toedenkt, waarbij de goede contacten van haar moeder haar van dienst kunnen zijn:
Ik sprak met Drucker, heb haar gevraagd of mijne dochter in Medan wonende, aan haar mocht schrijven om allerlei inlichtingen, wanneer ze eene afdeeling voor vrouwen kiesrecht wilde stichten in Medan, want de vrouwen in Indië, zouden ook wel niet achter willen blijven. Ze zeide me, er was in Medan eene dame, die geabonneerd was op haar blad “Evolutie”, daarmede kan uwe dochter de propaganda beginnen, die voelt er vóór. Ze noemde de naam, ik zal die weer informeeren (want vergat hem). Zij zelve was steeds genegen, alle informaties te geven. – Ze is [een] flinke vrouw, van mijn leeftijd, denk ik, ook grijzend haar al. Dus als je soms warm loopt voor de vrouwenzaak (die je zeker reeds lang interesseert uit je sprokkeltjes bemerkt) dan staat de beste bron voor je open.
Wie de abonnée van Evolutie in Medan was met wie Marie Lievegoed maar meteen met propaganda voor vrouwenkiesrecht zou moeten beginnen, vertelt het verhaal dus niet. Of Lievegoed zulke propaganda-activiteiten met haar heeft ondernomen, evenmin. De eerste succesvolle initiatieven in die richting zouden uiteindelijk in Batavia worden genomen, waar Charlotte Jacobs, samen met Marie Kooij-van Zeggelen en Emma Heuvelink-Rotgans, in december 1908 een ‘ledengroep’ van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht oprichtte.
In Medan zou pas in de loop van 1912 een afdeling ‘Deli en omtrek’ tot stand komen. Het bezoek van Aletta Jacobs en Carrie Chapman Catt, die op hun wereldreis in maart 1912 Medan aandeden, heeft daar uiteindelijk de beslissende aanzet toe gegeven. In Medan werden de kiesrechtreizigsters namelijk door een kleine schare adepten, onder wie Marie Lievegoed en Emilie Kunst-Heynneman, die vóór zij in 1904 naar Indië vertrok al in de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht actief was geweest (was zij wellicht de Evolutie-abonnée?), niet alleen feestelijk ingehaald en rondgeleid, maar ook als troeven ingezet bij een propaganda-avond, die een groot succes werd. Enige maanden later was de afdeling een feit. Eerste voorzitter: Marie Lievegoed.
- KITLV: collectie M.I.Th. Lievegoed-van Buren Schele, nr 31
- ‘Congres-indrukken’, in: Evolutie (1.7.1908 en 16.7.1907)
- ‘Vergaderingen’, in: Evolutie (6.12.1911 en 13.1.1915)
- Inge de Wilde, ‘Minder opvallend dan haar “meer roerige zuster”. Over de apothekeres Charlotte Jacobs’, in: Groniek nr 118 (sept. 1992) 59-74
- Carla Berger, Een vrouwenstemmetje … De vrouwenkiesrechtstrijd in Nederlands-Indië 1908-1941 [ongepubl. doctoraalscriptie RUL 1990] 17-21 (‘De afdeling Deli, 1912-1914’)
- Aletta H. Jacobs, Reisbrieven uit Afrika en Azië, benevens eenige brieven uit Zweden en Noorwegen, Almelo 1915 [1913] 403-408
- Mineke Bosch, Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid. Aletta Jacobs 1854-1929, Amsterdam 2005, 478